  |
 |
 |
Yönetim | |
Mevzuat | |
Tüzük | |
İletişim | 09.09.2010 |
|
||||||||||||||||||||||||
| © 2005 RESSİAD | ||||||||||||||||||||||||
| Makaleler | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Türkiye elektrik enerjisi üretim planlama çalışması (2005-2020) irdelemesi ile su ve rüzgâr enerjilerinin yeri (A study of Turkish electricity production projections for the 2005-2020 period for hydro and wind power) | 15.12.2004 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Prof. Dr. Mustafa Özcan ÜLTANIR - Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi e-mail: ultanir@dialup.ankara.edu.tr |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) Genel Müdürlüğü APDK Dairesi tarafından hazırlanan 2005-2020 dönemi Türkiye Elektrik Enerjisi Üretim Planlama Çalışması açıklandı. TEİAŞ titizlikle çoktandır bu çalışma üzerinde duruyordu, biz de bitip bitmediğini sorup duruyorduk. Çalışmada su ve rüzgâra eskilere kıyasla çok daha büyük ve gerçekçiliğe yönelen yer verilmiş olduğu için başta TEİAŞ Genel Müdürü İlhami Özşahin olmak üzere, bu rapora emeği geçenleri kutluyoruz. Aşağıda açıklayacağımız gibi, biz bu payların bir miktar daha artırılmasından yanayız.
 Türkiye için yeni üretim planlamasını TEİAŞ tamamlamış bulunuyor
Planlama Periyodu
Çalışmada planlama periyodu olarak 2005-2020 arası alınmış olmakla birlikte, işletmeye girmesi öngörülen inşa halindeki ve EPDK’dan lisans almış projelerle enerji talebinin karşılandığı ve kurulu güç yedeğinin yüzde 50’nin üzerinde olduğunun savlandığı 2005-2006 yılları model çalışmasına dahil edilmemiş, 2007-2020 dönemi planlama dönemi olarak kabul edilmiş.
Talep Tahminleri
Talep tahminleri için model çözümlerine dayalı iki değişik senaryo kullanılmış. Senaryo 1’e göre enerji talebi 2005 yılındaki 159650 GWh düzeyinden, 2020 yılında 499490 GWh düzeyine yükselmektedir. Senaryo 2’de ise 2005 yılında 159650 GWh olan talep 2020 yılında 406533 GWh olmaktadır. Tablo 1’de her iki senaryo karşılaştırmalı biçimde gösterilmiştir.
Talep tahminine ilişkin ikinci senaryo daha küçük değerleri içermektedir. Ayrıca, her iki senaryo da 2001 yılında, yine aynı birim (o günkü adıyla TEAŞ APDK Dairesi Başkanlığı) tarafından telaffuz edilen 2020 yılındaki 568512 GWh talebin çok altında olduğundan, daha az elektrik sunumu ile daha az büyüme mi hedeflendiği tartışmasını gündeme taşımaktadır! Çünkü, geçmiş uygulamalar göstermişti ki, sanayiye dayalı ekonomik büyüme, enerji tüketimindeki artış hızının yüzde 2.5-3 altında gerçekleşmektedir! Enerji verimliliğinin artması ile bu oran yüzde 2 ve 1.8 düzeyine düşebilir. Ancak, yeni hazırlanan senaryo 1 ve 2, ekonomik büyümenin yüzde 5’in üzerine çıkarılmak istenmediğini gösteriyor.
Böylece 2020 yılı için bugün, dün planlanandan daha küçük bir elektrik piyasası hedeflendiğini söyleyelim. Aslında planlanma yapılmakla birlikte, planlama serbest piyasa ile çelişen bir kavram olduğu için devletçiliğe karşı liberalizmi benimseyen bizler adına planlama kavramını benimsemediğimiz ve içimize sindiremediğimizden “planlama” kelimesini telaffuz etmek istemiyoruz.
Serbest piyasa içinde oluşacak gerçek talebin, eğer devletçilik baskısı ortadan kaldırılırsa, planlanandan daha büyük olacağından kuşkumuz yok. Elektrik (ve doğalgaz) talebinin geçen dönemde şişirildiği iddiası, aslında bilimsel bir gerçeğe değil, siyasi oyuna dayanıyor. Türk insanının da gelişmiş ülkelerin ve AB’nin genişlemeden önceki temel ülkelerinin ortalaması kadar enerji tüketimine ve gelişmişlik düzeyini yakalamaya hakkı olduğunu kabul ediyorsak, enerji tüketimine sınırlar koymamamız gerekir.
Tablo 1. Talep tahmin senaryoları
Yapılan çalışmada sağlanamayan enerji maliyetine de değinilmiş. Sağlanamayan enerji maliyeti, belli bir miktar elektrik enerjisinin sunulamaması durumunda ülke ekonomisine getireceği yansıtan bir gösterge olarak tanımlanıyor ve şu açıklamaya yer veriliyor: “Sanayide 1000 US$’lık katma değer için 1100 kWh’lik enerji tüketiliyor varsayımından hareketle, sunulamayan 1 kWh enerjinin ülkeye maliyeti 1 US$/kWh alınmıştır”. Raporun bu açıklaması tartışılabilir olsa da, bizce direkt olumsuz maliyeti yansıtabilir, ama bir de olumsuz yansımalarla bunun alternatif maliyeti olacaktır ki, o da 3-4 katından az değildir.
Rapor Sonucu: Çözüm 1
Çözüm 1 kapsamında, 2003 yılı sonu itibariyle işletmede, inşa halinde ve Temmuz 2004 tarihi itibariyle EPDK’dan lisans almış üretim tesisleri ile talebin Senaryo 1’de öngörüldüğü gibi yılda ortalama yüzde 7.9 oranında gelişmesi durumunda, 2012 yılında güç yedeğinin kalmadığı vurgulanarak, kurulu güç ile puant güç talebinin başabaş noktasına gelecekleri açıklanıyor.
2009 yılında beklenen kurak hidrolik koşullarda elde edilen güvenilir enerji yedeğinin kalmayacağı ve güvenilir enerji talebinin 2010 yılında ise normal hidrolojik koşullarda elde edilen proje üretim yedeği de kalmayacağından proje üretimi ile enerji talebinin başabaş duruma gelecekleri belirtiliyor. Buna göre talebin belli güvenilirlikle karşılanması için gerekli ilave kapasite miktarı, kompozisyonu ve zamanlaması saptanmış. Tablo 2’de senaryo 1 kapsamında lisans almış projeler dışında eklenmesi gereken kapasiteler dönemlere ve kaynaklara göre sıralanmış olarak görünüyor.
Tablo 2. Senaryo 1 kapsamında lisanslar dışında
planlamaya göre eklenmesi öngörülen kapasiteler (MW)
Senaryo 1’e göre eklenecek kurulu kapasitede 16885 MW ile yenilenebilir kaynaklar yüzde 32.8’lik bir pay kapsayacaklar. Ancak, rüzgâr enerjisine verilen kapasite potansiyel imkânlara göre çok az olduğu gibi, hidrolik kapasite içinde de küçük su kaynaklarının yeterince olmadığı görülüyor. Kurulu kapasitenin yüzde 27.7’si aşırı bağımlılık oluşuyor diye yakınılan doğalgaza ait. Alınmış lisanslarla birlikte planlama döneminde eklenecek toplam kapasite, kaynaklara bağlı olarak yıllara göre tablo 3’de verilmiştir.
Tablo 3. İnşası devam eden, lisans almış ve senaryo 1’e göre planlamada öngörülen projelerle eklenecek kapasite (MW)
(*) : İnşası devam eden projeler
(**) : Temmuz 2004 tarihi itibariyle lisans almış projeler
Tablo 3’den görüleceği gibi, rüzgar için 3019 MW, hidrolik ve jeotermal için de 18182 MW yeni eklenecek kurulu kapasite söz konusudur. Hidrolik ve jeotermal ikisi de yenilenebilir kaynak olsa da, jeotermalin payının toplam içindeki değeri yüzde 5’den az bulunsa da biri termik, diğeri hidrolik olarak birbirinden çok farklıdır ve aynı sütunda gösterilmeleri TEİAŞ adına mazeret kabul edilemeyecek bir hatadır. 2020 yılına kadar eklenmesi öngörülen 17300 MW hidrolik kapasitenin de küçük kalacağı, daha artırılması gerektiği bir gerçektir. Mevcut kurulu güçle birlikte, Türkiye kurulu gücünün senaryo 1’e göre yıllara bağlı toplam gelişimi ise tablo 4’de yer almaktadır.
Bu tablodan görüleceği gibi, senaryo 1’e göre Türkiye’nin 2020 yılında rüzgâr kurulu gücü 3038 MW, hidrolik kurulu gücü 31038 MW olmaktadır. 2004 Mayıs ayında TEİAŞ’dan EPDK’ya gönderilen iletim sistemine bağlanacak yenilenebilir üretim tesisleriyle ilgili kriterler yazısına ekli tabloda, 2020 yılı için rüzgâra rezerv güce bağlı olarak öngörülen 900.2 MW’ın 3.4 katı bir güç verilmiş olması, nihayet gerçeğin görülmeye başlanması nedeniyle sevindirici bir gelişme sayılabilir.
Tablo 4. Enerji kaynaklarına ve yıllara göre Türkiye toplam kurulu
gücün senaryo 1 kapsamında öngörülen gelişimi (MW)
Senaryo 1 kapsamında 2005-2010 döneminde 15.5 milyar US$ veya yılda ortalama 2.6 milyar, 2011-2015 döneminde 24.7 milyar US$ veya yılda ortalama 4.9 milyar US$, 2016-2020 döneminde 51.1 milyar US$ veya yılda ortalama 10.2 milyar US$ elektrik üretim yatırımı gerekiyor. Küçükten başlayıp büyüyen bu yatırımların dönemlere dağılımı da dengesiz ve üstelik ilk dönem dışında riskli. Türkiye gibi finansman sorunu olan bir ülke 5 yıl içinde 50 milyar US$ yatırım yapacağım derse, finansörler de “ayağınız yere basıyor mu?” diye sorarlar, ama TEİAŞ’daki dostlarımızın herhalde bundan pek haberleri olmasa gerek.
Çalışmada bu döneme ilişkin emisyon değerleri ve santralların kapasite faktörleri (emre amadelikleri) üzerinde de durulmuş. Ancak, rüzgâr ve hidroliklerin kapasite faktörlerine yer verilmemiş.
Rapor Sonucu: Çözüm 2
Yukarıda açıklandığı gibi senaryo 2’yi esas alan çözüm 2, daha küçük talep serisine göre sonuç vermiş bulunuyor. Çözüm 2’ye göre dönemler itibari ile lisans almış projeler dışında planlamaya göre sisteme eklenmesi gereken kapasiteler tablo 5’de verilmiştir. Tablo 2’ye göre senaryo 1’de 51375 MW olan bu toplam değer, bu kez 35056 MW’a düşmüş bulunuyor. İnşası devam eden, lisans almış ve planlamada öngörülen projelerle eklenecek kapasite de tablo 6’da yer alıyor. Yine senaryo 1’e göre tablo 3’de 58760 MW olarak verilen bu değer de, senaryo 2’ye göre 42441 MW’a düşüyor. Mevcut kurulu güçle birlikte inşa edilenler, lisans alanlar ve senaryo 2’ye göre planlamada öngörülenlerle oluşacak toplam gücün kaynaklara göre yıllık gelişimi de tablo 7’de görülüyor.
Tablo 5. Senaryo 1 kapsamında lisanslar dışında
planlamaya göre eklenmesi öngörülen kapasiteler (MW)
Tablo 6. İnşası devam eden, lisans almış ve senaryo 2’ye göre planlamada öngörülen projelerle eklenecek kapasite (MW)
(*) : İnşası devam eden projeler
(**) : Temmuz 2004 tarihi itibariyle lisans almış projeler
Tablo 7. Enerji kaynaklarına ve yıllara göre Türkiye toplam kurulu
gücünün senaryo 2 kapsamında öngörülen gelişimi (MW).
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||