Küresel sorunların çözümü küresel işbirliği gerektirmektedir. Bu amaçla atmosferde tehlikeli bir boyuta varan sera gazı emisyonlarının iklim sistemi üzerindeki olumsuz etkisini önlemek ve belli bir seviyede durdurmak amacıyla 1992 yılında kabul edilen ve 21 Mart 1994 tarihinde yürürlüğe giren İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne bugüne kadar 189 ülke ile Avrupa Birliği (AB) taraf olmuştur.

 

Gelişmekte olan Türkiye, OECD (İktisadi ve Kalkınma İşbirliği Teşkilatı) üyesi olması sebebiyle Sözleşmenin Ek-I ve Ek-II listelerinde yer almıştır.

 

Sözleşme iki ek liste içermektedir. Teknoloji transferi ve mali yükümlülükleri yerine getirecek ülkeleri içeren Ek-II listesi, 1992 yılında OECD’ye üye 24 ülke ile AB üyelerinden meydana gelmektedir (Ek-II listesindeki ülkeler, listelerde yer almayan, başka bir deyişle gelişmekte olan ülkelere teknik ve mali açıdan yardım yapmakla yükümlüdürler). Ek-I listesi ise, Ek-II listesindeki ülkelere ilave olarak Rusya Federasyonu, Beyaz Rusya, Ukrayna, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Bulgaristan, Hırvatistan, Romanya, Polonya, Estonya, letonya, Litvanya, Slovenya ve Slovakya’dan teşekkül etmektedir.

 

Türkiye, İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne Ek-I ve Ek-II listesinde yer alması nedeniyle 2004 yılına kadar taraf olmamıştır. Ancak, Sözleşme’ye taraf olabilmek için, Sözleşme’de belirtilen “ortak, fakat farklı sorumluluk ilkesi” doğrultusunda eklerde gerekli değişikliklerin yapılması yönünde mücadelesini uzun yıllar sürdürmüştür.

 

Bu çerçevede, 28 Ekim-9 Kasım 2001 tarihleri arasında Fas (Marakeş)’de yapılan 7. Taraflar Konferansı’nda, “Sözleşme’nin Ek-1 listesinde yer alan diğer ülkelerden farklı bir konumda olan Türkiye’nin özel koşullarının tanınarak, isminin Ek-II’den silinmesi” yönündeki karar “Taraflar Konferansı Genel Kurulu”nda oybirliği ile kabul edilmiştir.

 

Bu gelişmeden sonra, İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne Katılmamızın Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (4990 sayılı Kanun) TBMM Genel Kurulu’nda 21 Ekim 2003 tarihinde kabul edilmiş, anılan sözleşmeye taraf olmamıza ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı ise 18 Aralık 2003 tarihli ve 25320 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Türkiye, 24 Mayıs 2004 tarihinde Sözleşme’ye 189. ülke olarak taraf olmuştur. Taraf olduktan sonra aşağıdaki çalışmalar yapılmıştır.

 

1- Türkiye’nin Sözleşme’ye resmen taraf olmasının akabinde ilk “Ulusal Bildirimi” 6 ay içinde hazırlayarak, 24 Kasım 2004 tarihine kadar Sekreterya’ya sunması gerekiyordu. Ancak, Sözleşme Sekreteryası ile yapılan görüşmeler sonucunda Ulusal Bildirim’in daha sağlıklı hazırlanabilmesi amacıyla 2005 yılının ikinci yarısında sunulması uygun görülmüştür.

 

2- İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu yeniden düzenlenerek, Başbakanlık Genelgesi olarak 18 Şubat 2004 tarih ve 25377 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Kurulun Başkanlığı Çevre ve Orman Bakanı tarafından yürütülmektedir. Kurul’un üyeleri ise Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı müsteşarları, TOBB Başkanı ve gerek görüldüğünde ilgili kurum ve kuruluşların temsilcilerinden oluşmaktadır.

 

3- Söz konusu Genelge doğrultusunda Ulusal Bildirim raporunun hazırlanması ve iklim değişikliği ile ilgili konuların değerlendirilmesi açısından ilgili kurum ve kuruluşların da içerisinde yer aldığı 8 adet çalışma grubu oluşturulmuştur:

a) İklim Değişikliği Etkilerinin Araştırılması Çalışma Grubu (G-1): Koordinatör Kuruluş, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü

b) Sera Gazları Emisyon Envanteri Çalışma Grubu (G-2): Koordinatör Kuruluş, Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı

c) Sanayi, Konut, Atık Yönetimi ve Hizmet Sektörlerinde Sera Gazı Azaltım Çalışma Grubu (G-3): Koordinatör Kuruluş, Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü

d) Enerji Sektöründe Sera Gazı Azaltımı Çalışma Grubu (G-4): Koordinatör Kuruluş, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürlüğü

e) Ulaştırma Sektöründe Sera Gazı Azaltımı Çalışma Grubu (G-5): Koordinatör Kuruluş, Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü

f) Arazi Kullanımı, Arazi Kullanım Değişikliği ve Ormancılık Çalışma Grubu (G-6): Koordinatör Kuruluş, Çevre ve Orman Bakanlığı AR-GE Dairesi Başkanlığı

g) Politika ve Strateji Geliştirme Çalışma Grubu (G-7): Koordinatör Kuruluş, Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

h) Eğitim ve Kamuoyunu Bilinçlendirme Çalışma Grubu (G-8): Koordinatör Kuruluş, Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

 

4- Ulusal Bildirim’in hazırlanması amacıyla UNDP (Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı) ile ortak proje yürütülmektedir. Bu proje sonucunda hazırlanacak olan Ulusal Bildirim’de sera gazı emisyonları ve miktarları başta olmak üzere ülkemizin iklim konusundaki durumu ve bundan sonra uygulayacağı politika ve stratejiler ortaya çıkacaktır.

 

5- İklim Değişikliği ile ilgili ulusal kapasitenin artırılması amacıyla Bölgesel Çevre Merkezi (REC) ile ortaklaşa LIFE programına proje sunulmuştur. Bu proje ile gerek kamu ve gerekse özel sektörün iklim değişikliği ile ilgili bilgilendirilmesi sağlanmış olacaktır.

 

6- 1-3 Eylül 2004 tarihleri arasında Ankara’da “İklim Değişikliği Konferansı” yapılmıştır. Bu konferansa kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, sivil toplum örgütlerinin yanısıra İklim Değişikliği Sözleşme Sekreteryası, UNEP (Birleşmiş Milletler Çevre Programı), UNDP (Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı) gibi uluslararası kuruluşlardan 60’ı yabancı uzman olmak üzere 500 kişi katılmış, 50 bildiri sunulmuştur.

 

 

Gelişmiş ülkelerin 2000 yılındaki sera gazı emisyonlarını 1990 yılı seviyesinde tutmak için İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin yetersiz olduğu kabul edilerek, yükümlülüklerin daha sıkı hale getirilmesi ve yasal bağlayıcı bir belge olması amacıyla hazırlanan Kyoto Protokolü, 16 Mart 1998 ile 15 Mart 1999 tarihleri arasında imzaya açık kalmıştır. Bugüne kadar Protokol 129 ülke ile AB tarafından onaylanarak kabul edilmiştir. Protokole göre, Ek-I listesinde yer alan ülkeler, 2008-2012 Birinci Taahhüt Dönemi sonunda, toplam sera gazı emisyonlarını ortalama olarak 1990 yılı seviyesinin en az %5 altına indirme yükümlülüğünü kabul etmişlerdir. Ek-I dışı ülkelerin ise emisyonlarını indirme zorunluluğu olmayıp gönüllülük esasına göre sera gazı emisyonlarını azaltabilirler.

 

Kyoto Protokolü’nün yürürlüğe girmesi iki şarta bağlanmıştır: Birincisi, Protokol’ün 55 ülke tarafından onaylanması, ikincisi ise 1990 yılında hesaplanan toplam CO₂ emisyon miktarının en az %55’inden sorumlu Ek-I ülkelerinin 55 ülke içinde yer aması gerekmektedir. %36.1 paya sahip olan ABD’nin Protokol’ü onaylamayacağının açıklanması üzerine gözler %17’lik paya sahip Rusya Federasyonu üzerine çevrilmiştir. Nitekim, Rusya Federasyonu’nun 18 Kasım 2004 tarihinde onay belgesini Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekreteryası’na sunmasına müteakip 16 Şubat 2005 tarihinde protokol yürürlüğe girecektir.

 

Arjantin’de yapılan İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 10. Taraflar Toplantısı’nda; ABD, Kyoto Protokolü’ne taraf olmayacağını tekrar belirtmiş olmakla birlikte, her yıl yaklaşık sera gazlarının azaltımına yönelik 5 milyar USD yatırım yaptığını ifade etmiştir.

 

Ülkemiz, Ulusal Bildirim raporunu hazırladıktan sonra ortaya çıkan duruma göre Kyoto Protokolü’ne taraf olup olmama hususunu başta enerji sektörü olmak üzere ilgili tüm kurum ve kuruluşların katılımı ile tartışacak ve politikasını belirleyecektir.

 

Sözleşme iki ek liste içermektedir.

 

Ek-II Listesine dahil olan ülkeler: AB ülkelerini içeren biçimde 1992 yılında OECD’ye üye olan ülkelerden oluşmaktadır; ABD, Almanya, Avusturya, Avustralya, Belçika, Danimarka, Fransa, Hollanda, İsviçre, İtalya, İngiltere, İrlanda, İspanya, İzlanda, Japonya, Kanada, Norveç, Portekiz, Türkiye, Yeni Zelanda ve Yunanistan.

 

Ek-I Listesine dahil ülkeler: Ek-II listesine ilave olarak piyasa ekonomisine geçiş sürecindeki eski Doğu Bloku ülkeleri; Belarus, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Hırvatistan, Letonya, Litvanya, Macaristan, Polonya, Romanya, Rusya Federasyonu,  Slovakya, Slovenya, Ukrayna

 

Bu listelerin dışında kalan ülkeler, sera gazı emisyonlarını azaltmak zorunda değillerdir, ancak gönüllülük esasına göre emisyonlarını indirebilirler.